17.11.2019 - Uncategorized

Netwerkzorg: ‘Blind simultaan schaken’ voor artsen

12 min
Geschreven door Vincent Schot

De hype van digitale gegevensuitwisseling voorbij

We geven met zijn allen in Nederland veel uit aan goede en betaalbare gezondheidszorg. Inmiddels meer dan 100 miljard op jaarbasis. Gezien de vergrijzing en toenemende zorgvraag weten we allemaal dat de zorg op een andere manier georganiseerd moet worden.

Daar zijn we in Nederland ook druk mee bezig. Zo zijn er veel initiatieven om mensen langduriger te laten thuis wonen en wordt er zorg verplaatst van de tweede en derde lijn naar de eerstelijn. Minder complexe zorg moet naar de eerstelijn en ook binnen complexe trajecten kan bijvoorbeeld de nazorg of de chemo weg uit het ‘dure’ ziekenhuis en meer decentraal en in de wijk dichtbij de patiënt. Centraliseren waar nuttig en decentraal waar mogelijk. Dit zijn allemaal logische en noodzakelijke stappen om zorg schaalbaar en betaalbaar te maken. Gevolg van deze noodzakelijke stappen is dat er steeds meer samen gewerkt moet worden in netwerken of ketens om patiënten de juiste zorg te bieden.

Er is wel een uitdaging om het lijdend voorwerp in deze casus niet te verliezen: de patiënt zelf. Vaak is het voor een patiënt met een complexe ziekte al een hele toer om alles binnen één zorginstelling te kunnen volgen en tot goede uitvoer te brengen. De patiënt krijgt al veel op zich af in een situatie met zorg vanuit één instelling. Door zorg meer te gaan verdelen is de patiënt vaak afhankelijk van nog meer verschillende zorgorganisaties. Deze organisaties hebben weer eigen EPD’s, informatievoorziening, portalen en eHealth voorzieningen. Vaak is het ook nog zo dat als patiënten eenmaal in de zorgmolen komen ze worden behandeld voor meerdere ziektes (co-morbiditeit) en als ze ouder zijn nog gebruik maken van andere zorgfaciliteiten zoals de ouderenzorg, thuiszorg en/of revalidatiezorg.

In de praktijk geeft netwerkzorg vaak een scala aan (digitale) problemen:

  • Gegevens tussen instellingen kunnen moeilijk worden uitgewisseld. Door ontbreken van gegevens worden onderzoeken dubbel uitgevoerd en/of ontstaat er onduidelijkheden in de behandeling of de volgende stappen.
  • Patiënten moeten voor de zoveelste keer het gehele verhaal doen. Tot zowel onvrede van patiënt als zorgverlener.
  • Juridisch is het complex om samen te werken en te bepalen welke data je wanneer kan zien.
  •  PGO’s zijn we aan het opzetten, maar kennen nog weinig tot geen adoptie en integratie met EPD’s/werkprocessen.
  • Politieke belangen houden échte gegevensuitwisseling tegen.

Ook hebben we al in allerlei digitale oplossingen geïnvesteerd om bovenstaande problemen aan te pakken:

  • XDS systemen voor uitwisseling van documenten en beelden.
  • (Landelijke) EPD-systemen, LSP, PGO’s.
  • Afsprakenstelsels, standaarden.

Maar toch heeft dit alles niet geleid tot dé oplossing of doorbraak waar we met z’n allen op hopen. Als je menigeen zorgverlener in het land spreekt is het in de praktijk heel lastig om met zijn collega’s samen te werken. Hoe komt dat nou?

De mythe van alle gegevens beschikbaar

Wat je misschien opvalt in de alinea’s hierboven is dat er al snel allerlei (digitale) problemen en barrières genoemd worden. De beschikbaarheid van de scans, de medicatie, het verhaal van de patiënt etc. Alle oplossingen waar we tot nu mee bezig zijn geweest (vaak afkortingen: XDS, EPD’s, PGO’s) gaan uit van het beschikbaar maken van deze gegevens. De onderliggende assumptie is: Als iedereen toegang heeft tot de juiste gegevens dan zijn we er. En daar zit nou wat mij betreft juist de ádder onder het gras. Was dat maar zo!

Geen alternatieve tekst opgegeven voor deze afbeelding

 

Ga maar na: binnen een ziekenhuis is het vaak al lastig om – ondanks dat alle gegevens beschikbaar zijn – in het EPD een goed integraal overzicht van één patiënt of serie zorgtrajecten te geven. Zorgverleners geven aan dat ze vaak moeten ‘grasduinen in hun systeem’ of toch even het een ander bij elkaar moeten zoeken. De grap is dat we nu in de ketencontext ‘meer van hetzelfde’ gaan doen. Einstein zei ooit: ‘Insanity is doing the same thing over and over again and expecting a different result.’ Als we maar nog meer data beschikbaar maken in systemen met tabbladen en viewers lossen we ons probleem op. Je ziet nu vaak nog grotere lijsten met nog meer ‘gegevens van de patiënt’’.

Geen alternatieve tekst opgegeven voor deze afbeelding

 

Waarom werkt het uitstorten van meer ‘tools’ en data dan niet? Een hele eenvoudige metafoor: Stel je hebt een groep kinderen die samen een kleurplaat van Bambi moeten kleuren met allemaal verschillende kleuren en je wilt een hele specifieke uitkomst (dat Bambi goed in gekleurd wordt volgens de Disney Films). Dan zul je met deze kinderen afspraken moeten maken of wie welke potloden gebruikt en welke delen inkleurt en wanneer. Het is waarschijnlijk onvoldoende om over deze kinderen al nog meer papier, de potloden en de uitkomst uit te storten en te ‘hopen’ dat het goed komt. Nou hebben we het in de zorg natuurlijk over veel complexere processen en zaken die nog veel nauwer komen dan een kleurplaat. Alleen storten we digitaal de patiënt en de arts vol met alle gegevens in de hoop dat ze er dan met elkaar gaan uitkomen. Wat mij betreft is dit ijdele hoop.

“Alleen storten we digitaal de patiënt en de arts vol met alle gegevens in de hoop dat ze er dan met elkaar gaan uitkomen.”

Het ‘10 minuten’ schaakbord van de arts

Het echte probleem van samenwerking is namelijk een andere: Stel je bent arts. En je zou -door een groot wonder- bij alle gegevens van je patiënt kunnen: álle consulten, alle dossiernotities, scans, (zelf)metingen en alle PROMS scores van 3 verschillende ziektes binnen 3 verschillende instellingen. Deze instellingen zijn ook nog verdeeld over de huisarts, ziekenhuizen en thuiszorg. En je hebt slechts 10 minuten voor een consult en een klein beetje voorbereidingstijd. Hoe ga je dan ál deze informatie ordenen en snel tot de kern komen? En hoe stem je dan af met je collega uit de eerste lijn dat hij de urine incontinentie met de patiënt doorspreekt en jij je focust op andere zaken? En stel dat je deze afspraak hebt gemaakt: hoe weet je dan zeker dat dit voor deze patiënt ook gebeurd is? Of ga je het dan toch even checken? Je probleem zit niet in de gegevens, maar in de afstemming.

“Het is ongelofelijk hoeveel informatie-bronnen artsen tot zich moeten nemen, verzamelen, interpreteren en dan ook nog even een goed en empathisch gesprek met de patiënt voeren. Dat allemaal in 10 minuten.”

Wat mij betreft worden artsen nu vaak gevraagd om blind meerdere partijen (al hun patiënten) simultaan te schaken. Ze kunnen de zetten van de andere ketenpartners niet zien, maar krijgen deze overgeleverd via de ‘data’ of via de overlevering van de patiënt. Het is wat mij betreft knap dat dit überhaupt nog zo vaak goed gaat! En deze meen ik, het is ongelofelijk hoeveel informatie artsen tot zich moeten nemen, verzamelen, interpreteren en dan ook nog even een goed en empathisch gesprek met de patiënt voeren. Dat allemaal in 10 minuten. Tijd om deze zorgverlener dus te gaan helpen en ondersteunen. Hoe kan deze zorgverlener met zijn – net zo drukke – collega’s gaan samenwerken? Meer data over hem uitstorten?

Geen alternatieve tekst opgegeven voor deze afbeelding

 

Als zorgverlener heb je dus iets nodig om:

  1. Werkafspraken vast te kunnen leggen met je collega’s (hoe ziet het schaakbord van een bepaalde ziekte eruit en wat zijn de zetten/stappen hierin);
  2. Te zien waar iedere patiënt binnen deze werkafspraken is (de status op het schaakbord);
  3. Binnen één opslag op het juiste moment het juiste gegeven aangereikt te krijgen wat je nu nodig hebt (toelichting op de laatste zet op het schaakbord of een zaklampje naar de plek op het schaakbord waar je moet kijken);
  4. Automatisch de juiste stappen die jij zet als zorgverlener weer vast te leggen.

Het proces als leidend principe voor samenwerking

Om écht goed te kunnen samenwerken heb je dus iets nodig om samen te kunnen werken. Van belang is dat dit digitaal is en ook beschikbaar voor al je patiënten waarbij je de gehele keten inzichtelijk hebt. In zakelijke termen noem je dit ‘iets’ een bedrijfsproces.

Volgens de definities (zoals beschreven in Denken in processen van Peter Matthijsen), is een proces ‘het geheel van activiteiten dat zich afspeelt tussen de vraag naar een product of dienst en het leveren daarvan’. Een proces is dus een serie van activiteiten (uitgevoerd door mensen of machines), waarbij verschillende middelen nodig zijn. Voor deze activiteiten is informatie en communicatie nodig. Veel voorkomende processen binnen organisaties zijn het inkoopproces, het interne controleproces of het leveringsproces. Een proces kan over verschillende afdelingen en soms zelfs verschillende organisaties heen lopen.’

Wat mij betreft is deze definitie de spijker op zijn kop: een proces is dus een serie van activiteiten, waarover gecommuniceerd dient te worden en deze kan over verschillende organisaties heen lopen. Laat dat nou net zijn wat we in zorg continu aan het doen zijn met elkaar! Ik hoor de kritische lezer denken: ‘Dit doen we toch al, of dit hebben we toch al gedaan?!’ Dat is deels waar. Er is natuurlijk van alles geprobeerd met workflows, KIS systemen en order flows in o.a. EPD’s. Maar dat is het allemaal net niet. Want dat geldt dan weer niet voor een deel van de patiënten of bepaalde complexe oncologische flows: ‘Die ondersteunen we niet’. De eerder ingezette oplossingen zijn vaak een module of een extra systeem om ‘ook iets met processen te doen.’ De truc is om het echt als basisprincipe te kiezen.

Geen alternatieve tekst opgegeven voor deze afbeelding

 

Wat mij betreft als je daadwerkelijk samen wil optrekken en opereren moet je beginnen met één procesmodel en die digitaal vastleggen en gaan volgen. Dan kan je pas echt samenwerken. Dit moet de basis zijn van je samenwerking, je ICT architectuur en evaluatie van werkafspraken.

Terug naar het inkleuren van de tekening: Wat als je hier een proces hebt? Je spreekt dan met kinderen af wie welke kleur gaat kleuren op de kleurplaat en wanneer. Dus wie kleurt de ogen met welk potlood, wie kleurt het lijf etc. Dan weet je zeker dat je Bambi goed is ingekleurd en iedereen voldaan naar huis gaat na de tekensessie.

Vertaald naar de context van de zorg betekent dit dat je dus precies afspreekt wie welke stappen van het zorgproces oppakt (de intake, de scan, het bespreken van urine incontinentie, het consult, de behandeling e.d.). Dus welke zorgverlener krijgt verantwoordelijkheid over welke stap welke informatie wat hoort er precies bij deze stap en wat niet. Deze afspraken zijn nog niet voldoende (en vaak aanwezig), maar deze stappen vervolgens digitaal voor elke patiënt direct bijhouden en up-to-date houden dat is kunst. En daar heb je hulp (software) bij nodig.

Bijkomend voordeel van het werken in een digitaal proces is dat je vervolgens ook die grote hoeveelheid data goed kan structuren. Al die informatie, scans, (zelf)metingen en proms scores zijn op bepaalde punten in het traject relevant. Dus op deze manier kun je aan zorgverleners duidelijk maken waar iemand in het proces is en wanneer welke data relevant zijn.

Conclusie is dus alleen met data ben je er niet. Sterker nog dan mis je het meest essentiële onderdeel. De spin in het web die alles bij elkaar houdt: het proces. Dit proces wil je digitaal gaan vastleggen en monitoren om er zeker van te zijn dat je succesvol samenwerkt.

Voordelen van het proces centraal stellen in digitale samenwerking

Samenwerken volgens het proces geeft ook een aantal voordelen:

1.     Hogere patiënttevredenheid: je kunt de patiënt veel beter gaan begeleiden en de juiste informatie op het juiste moment aanbieden;

2.     Hogere kwaliteit van de behandeling en gesprekken: doordat je minder tijd kwijt bent met uitzoeken wat er hiervoor gebeurd is en sneller de juiste keuzes kunt maken;

3.     Efficiëntie over de gehele keten: alle dubbelingen qua onderzoeken, diagnostiek en extra consulten door onduidelijkheid kun je gaan minimaliseren. Dit scheelt geld en kostbare tijd;

4.     Je kunt ‘nu’ beginnen: je hoeft niet te wachten tot alle data beschikbaar is of de perfecte XDS of PGO implementatie er is. Je kunt namelijk het proces al gaan uitwerken met je keten partners, deze digitaal gaan vastleggen en hierop gaan sturen en bijhouden;

5.     Meer inzicht en overzicht voor zorgverleners: structureren van je data en gegevens uit al die bronnen op basis van het proces. 

Voorbeelden

Integrale geboortezorg

Geen alternatieve tekst opgegeven voor deze afbeelding

 

Een voorbeeld van waar al langer in een netwerk wordt gewerkt is de (integrale) geboortezorg. Hier werken de kraamzorg, verloskundigen en gynaecologen uit het ziekenhuis samen voor een goede geboorte. Deze netwerkzorg is zelfs vaak verenigd in een transmurale organisatie (VSV) met afgestemde zorgpaden. Ook is zijn vaak de data al beter beschikbaar door centrale initiatieven (PeriHub, BabyConnect). Juist bij deze groep zorg zien wij veel vraag voor digitale zorgpaden om beter samen te werken. Er is namelijk geen enkele garantie dat als je dit met elkaar hebt afgesproken dit ook wordt nageleefd. Een mooi voorbeeld is VSV Annature (regio Breda). Dit VSV werkt in één dossier binnen het Epic van het Amphia Ziekenhuis. Hier is de utopie dus werkelijkheid. Alle data zijn ér. Ook zij hebben behoefte aan verdere afstemming en willen hun zorgpaden digitaal monitoren en kunnen delen, ondanks dat alle gegevens er zijn! Een ander voorbeeld is VSV Rondom (Regio Haarlemmermeer – Spaarne Gasthuis) dat al langere tijd met MediMapp werkt om hun zorgpaden te kunnen monitoren en delen.

CWZ-Radboudumc voor prostaatkanker

Het Radboudumc en CWZ werken intensief samen rondom prostaatkanker. Zo heeft het CWZ gerobotiseerde operaties die veel meerwaarde kunnen bieden voor patiënten. Ook zijn er diagnostische trajecten en behandelingen die in het Radboudumc plaatsvinden. Bij uitstek een voorbeeld van specialisatie en ketenzorg waar dit nuttig is. In deze ziekenhuizen worden patiënten vaak heen-en-weer verwezen en doorlopen patiënten een gezamenlijk zorgpad. Deze ziekenhuizen zijn nu bezig om op basis van MediMapp Shared Care een gezamenlijk digitale patiëntflow/ ketenzorgpad vast te leggen.

Geen alternatieve tekst opgegeven voor deze afbeelding

 

De aanpak van een gezamenlijk digitaal proces via MediMapp Shared Care geeft de volgende benefits:

  1. Patiënten krijgen vanuit één verhaal (één app) het gehele traject aangeboden voor betere ervaring en minder afstemming;
  2. Zorgverleners uit beide ziekenhuizen kunnen één centrale tijdlijn met hun afgestemde zorgpad volgen vanuit hun eigen EPD. Geen dubbele onderzoeken, extra belletjes naar collega’s of extra vragen aan de patiënt meer;
  3. Er is inzage mogelijk voor de betrokken zorgverleners in relevante elementen (afspraken, niet reanimeren verklaring e.d.) uit het onderlinge dossier. Dit betreft zowel HiX (CWZ) als Epic (Radboudumc).

Deze case is veelbelovend als volgende stap in de realisatie van transmurale digitale ketenzorg.

Wil je zelf ook aan de slag met een digitaal ketenproject? Begin bij het definiëren en digitaal vastleggen van het proces met alle betrokkenen. Dit proces dient gekoppeld te zijn aan de juiste brondata.

Wil je hier mee aan de slag of meer over weten neem dan contact op met mij of één van mijn collega’s, we helpen je graag verder. Wil je meer van dit soort blogs lezen en op de hoogte blijven van de kracht van het digitale proces? Abonneer je dan hier op onze nieuwsbrief.